Teatr No

Japoński teatr nō jest najstarszym na świecie z istniejących (nacisk: na istniejący) teatrów, nie było żadnych przerw w jego działalności. Do perfekcji doprowadzony został około 600 lat temu. Specyfika jego wzięła się z zupełnie różnego rozwoju niż rozwój teatru zachodniego. Podczas gdy teatr zachodni ewoluował, parł naprzód, rozkwitał, w teatrze nō nowe formy uzupełniały formy już istniejące, nie zastępowały form starych, lecz z nimi współegzystowały. Do starego dokładało się nowe. Teatr nō scalił: tradycję obcą ( chińską, koreańską, indyjską ) i rodzimą; religijną (shintoizm, buddyzm zen ) oraz świecką; ludową i dworską. Specyficzna synteza sztuk - jeśli wolno to tak ująć. Teatr nō praktycznie bez większych zmian zachował kostiumy, scenografię, tematykę do czasów nam współczesnych. Nazwa nō określa pewną umiejętność, zdolność, talent, sztukę właściwie ("umiejętność naśladowania").

Oprócz nō na klasyczny japoński teatr składały się również inne odmiany teatru:

  1. Bugaku: pochodzący jeszcze z okresu Heian; niezwykle archaiczny; był to rodzaj tańca dworskiego ze scenami ze starych legend lub scenami bitewnymi, z maskami lub bez masek.
  2. Bunraku: teatr lalek.
  3. Kabuki: synteza bugaku, bunraku oraz nô.


Widowisko nō jest już połączeniem dramatu, tańca oraz muzyki. Wyróżnia się sztuki 5 kategorii:

  1. sztuki mówiące o bogach;
  2. sztuki wojenne - bohaterami często są samurajowie;
  3. sztuki typowo kobiece - mężczyźni obsadzani jako kobiety (!), w rolach młodych kobiet wykonują tańce w maskach;
  4. sztuki mówiące o obłędzie, o szaleńcach, ludziach opętanych przez złe duchy, rozpacz, gwałtowne emocje, namiętność. Bardzo duży ładunek napięcia dramatycznego.
  5. sztuki finałowe: o świecie nadprzyrodzonym, potworach, demonach.


A jak wyglądała sama scena? Scena była kwadratowa o powierzchni 36 m2 z elewacją na wysokości 1,36m od poziomu publiczności. Gliniane wazy umieszczone pod estradą doskonale zwiększały rezonans. Po prawej stronie patrząc od sceny znajduje się taras dla chóru. Na lewo z kolei : długi pomost hashigakari długości 16 m - tędy wchodzą i wychodzą aktorzy; za pomostem : "pokój lustrzany" (garderoba aktorów). Pomiędzy pomostem a widownią znajdują się 3 młode sosny (symbolika: długie życie oraz szczęście, powodzenie)- jest to element dekoracji. Tylna część sceny: przeznaczona dla 4 muzyków; na tylnej ścianie namalowana sosna. Między sceną a widownią schody (dziś nie są już używane). W 4 rogach estrady: filary, na nich oparty dach w stylu świątyni buddyjskiej. Każdy z filarów pełni swą funkcje: np. filar głównego aktora, skąd spogląda w stronę innego filara ( by nie wodzić oczami w próżni i mieć jakiś punkt zaczepienia).

Teatr nō - zasadniczo obywa się bez dekoracji, wszystko ma sugerować odbiorcy sama materia i temat sztuki. Na scenie jedynie bardzo proste, wręcz symboliczne kształty makiet (skonstruowane na bambusowym stelażu) przedstawiające budowle, góry itp. Ważne były maski oraz kunsztowne kostiumy. Należały one do arcydzieł tkactwa, tkane z brokatów, satyny, gazy; zdobione haftami przedstawiającymi sceny buddyjskie, motywy roślinne czy rodowe herby.
Ogromna rola wachlarza (przyozdobionego odpowiednio pasującym do kostiumu aktora malowidłem). Wachlarz ( jego ruch lub bezruch) może symbolizować oręż, atak, może wywołać wrażenie drżenia kruchej gałęzi na wietrze, jak i ... pełnię księżyca. Uzupełnienie kostiumu: miecze, włócznie, łuki. Kostium głównego aktora sugeruje typ odtwarzanej postaci: dziewczynę, starca, mnicha, wojownika, boga, szaleńca. Szyte z jedwabiu, zdobione brokatem. Spodnie rozszerzane ku dołowi, białe skarpetki tabi (mają ściszyć kroki i ułatwić poruszanie po bardzo gładkiej posadzce). Perukę może nosić jedynie główny aktor, podobnie jak i maski (poboczni aktorzy noszą je - gdy odtwarzają postacie żeńskie). Główny aktor zwany jest shite, aktor poboczny to waki (ubrany skromnie, zazwyczaj siedzi przy "swoim" filarze, włącza się gdy ma sprowokować gestem lub słowem reakcję shite ). Shite - wywodzą się z 5 sławnych rodzin aktorskich lub szkół przekazujących z pokolenia na pokolenie wiedzę aktorską. Waki - nie posiada tradycji ani sławy. Są tłem, ale tłem istotnym.

Maska - to emocje. Odzwierciedla różne stany emocjonalne: gniew, smutek, radość. Otwory na oczy są niezwykle małe (można się domyślić w związku z tym, jak dobrze noszący maskę aktor powinien znać scenę). Odpowiednio pochylając głowę, pod odpowiednim kątem - można niejako za pomocą gry światła i cienia wpływać na "emocje maski".

O masce można powiedzieć w tym momencie dużo więcej. Maskę określa japońskie słowo: kamen (określa każdą maskę, bez znaczenia czy japońska czy nie; wymiennie z kamen stosuje się wyraz men). W teatrze nō maska to omote ( czyli strona zewnętrzna, awers maski, twarz ). Jak pisze Estera Żeromska - autorka książki pt. Maska na japońskiej scenie. Od pradziejów do powstania teatru nō maska służyła m.in. "podkreśleniu stereotypowości postaci, a także jej odrealnieniu". Maska przekazuje informację o wieku, płci, pozycji społecznej oraz nastroju, w jakim dana postać jest. Maska dla nō jest przedmiotem największego kultu, ponieważ jest samą esencją, istotą tego teatru. W końcu maska jest świadectwem kultury duchowej.

Okrutny, ale świadczący o gigantycznym przywiązaniu do dyscypliny i tradycji jest fakt, że aktora, który źle odegrał scenkę, pomylił kroki mogła czekać nawet banicja.

Wybitni twórcy sztuk teatru nō: Ze'ami Motokiyo (1363-1443) oraz jego ojciec: Kan'ami Kiyotsugu (1333-1384).
Obecnie nō cieszy się uznaniem na świecie, ale warto wspomnieć , ze po II wojnie światowej był zagrożony (zakaz uprawiania sztuk nō) , amerykańscy okupanci dopatrywali się źródła japońskiego nacjonalizmu w "tej tajemniczej krainie japońskich bóstw, duchów, demonów".

Bibliografia:
1. Michał Derenicz Japonia. Nippon.
2. Henry Wiencek Władcy Japonii
3. Estera Żeromska Maska na japońskiej scenie. Od pradziejów do powstania teatru nō.

Autor: Sillhre
Data dodania artykułu: 25.10.2005
Data modyfikacji artykułu: 17.08.2010
Prawa autorskie »

Prawa autorskie

W naszym wortalu Konnichiwa.pl pojawiło się wiele tekstów, które zostały nadesłane do redakcji. Mimo starań nie jesteśmy w stanie sprawdzić czy dany tekst nie łamie praw autorskich i nie jest plagiatem. W związku z tym prosimy o zgłaszanie takich tekstów pod adresem redakcja@konnichiwa.pl a ich autorów przepraszamy.

Na stronach serwisu Konnichiwa.pl znajdują się także teksty i zdjęcia pochodzące z innych stron www lub gazet/magazynów - jednak nasza redakcja otrzymała zgodę na ich zamieszczenie lub znajdowała się przy nich odpowiednia informacja o możliwości ich zamieszczenia z podaniem źródła.

Redakcja Konnichiwa.pl nie zezwala także na kopiowanie tekstów i zdjeć należących do członków redakcji bez uzyskania stosownej zgody.

Redakcja Konnichiwa.pl

« wstecz

Strona używa plików cookies. Stosujemy je aby ułatwić korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie. Pamiętaj, że możesz samodzielnie określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w ustawieniach Twojej przeglądarki. Więcej informacji w naszej polityce prywatności.

zamknij