Teatr Kabuki

Kabuki jest tradycyjną japońską formą teatralną. Jego powstanie datuje się na późny wiek XVI, a dzięki swojej rozległej i bogatej ewolucji, traktowany jest jako klasyczna wytworność. Mimo, że nie błyszczy już tak jak kiedyś, to jednak jest nadal popularny i posiada sporą widownie nawet dziś.

Podczas okresu Edo, erze rozwoju teatru kabuki, różnice klasowe między wojownikami a resztą społeczeństwa, były bardzo dobrze widoczne. W tym okresie sztuka kabuki była kultywowana głównie przez warstwę kupców. Klasa ta stawała się coraz silniejsza ekonomiczne, lecz nadal była podległa samurajom i uznawana za gorszą. Dla nich kabuki było najbardziej znaczącą artystycznie formą, w której mogli manifestować swoje uczucia i emocje. Podstawowym tematem sztuk były konflikty między humanizmem a systemem feudalnym.

Unikalną cechą teatru kabuki, być może najbardziej znaczącym duchem, jest fakt, że w sztukach nie brały udziału żadne aktorki. Dialogi kobiece odgrywane były przez mężczyzn zwanych onnagata. W pierwszym momencie w sztukach grały także aktorki, lecz przyciągały zbyt wielką uwagę swych wielbicieli. Władze uznały, że to prowadzi do demoralizacji i zakazały występowania na scenie kobietom.

Odkąd kabuki, jako forma sztuki została zaakceptowana przez lud, mężczyźni zajęli się nią, a stan ten trwa do dzisiaj. Zakaz występowania kobiet trwał przez 250 lat (od 1629 roku). W tym czasie do perfekcji doprowadzono grę onnagata. W rezultacie nie było miejsca dla aktorek, gdy zniesiono zakaz. Ponadto gra onnagata stała się immanentnym elementem sztuk kabuki. Jeśli pozbawić teatr tego elementu, to utraci się integralną odrębność kabuki.

Inną charakterystyczną cechą kabuki jest jego globalny i kumulatywny styl. Teatr ten narodził się w XVI wieku gromadząc w sobie inne rodzaje teatru znane w Japonii. Kabuki wyodrębnił się tradycyjnych form teatru no i sztuk kyogen. Dziś liczba Japończyków, którzy doceniają no jest znacznie mniejsza od fanów kabuki. ale teatr no jest esencją wszystkich sztuk kabuki.

Innym obszarem, z którego czerpał kabuki jest teatr lalek, często zwany bunraku, dzięki któremu równolegle rozwijał się kabuki. W kabuki zwracano uwagę przede wszystkim na aktora podobnie jak w literackich wersjach sztuk. We wczesnym wieku XVII, pewni wielcy pisarze np. Monzaemon Chikamatsu zwany Japońskim Szekspirem, pozostawił kabuki dominacji aktorów i zwrócił się w kierunku tatru lalek, gdzie jego geniusz mógł okazać się nieograniczony. To był okres, w którym teatr lalek był bardziej popularny niż teatr kabuki. Aby podjąć współzawodnictwo, kabuki przejął wirtualną grę lalek. Ostatnim przykładem zachłanności kabuki jest wiek XIX, w którym dodano realizm literacki do sztuk.

Do czasu powstania kabuki, lud Japonii nigdy nie widział teatru w tylku kolorach, blasku, niezwykłości i podekscytowaniu.

Repertuar
W tradycyjny repertuarze kabuki znajduje się około 300 sztuk. Dziś dodaje się coraz to nowe sztuki, których autorzy nie są bezpośrednio związani z tym teatrem. Pierwotnie sztuki były dostarczane przez pisarzy związanych bezpośrednio z kabuki.

W repertuarze kabuki jest grupa sztuka zwanych shosa-goto (dramaty taneczne), które są prawie wyłącznie tańcem. W dramatach tego typu aktorzy tańczą z pełnym akompaniamentem i wokalem. Wiele sztuk opowiada kompletne historie, ale część jest fragmentaryczna. Wiele z nich ma swoje korzenie w teatrze no i sztukach kyogen. Oto przykłady dramatów tanecznych: Kanjincho (Lista Ofert Świątyni), Musume Dojoji (Panna Ze Świątyni Dojoji), Migawari Zazen (Substytut), oraz Takatsuki (Taniec Chodaków).

Reszta dramatów kabuki może być zaliczona do trzech kategorii, ze względu na tematykę lub osoby występujące w sztuce:

1) Dramat historyczny (jidai-mono)

Te sztuki przedstawiają fakty historyczne lub teraźniejsze dotyczące szlachty lub wojowników. Wiele z nich to tragedie, rozluźniane tylko przez krótkie momenty komediowe. Duża część z nich pochodzi z teatru kukiełkowego i przedstawia wielkie poświęcenia bohaterów. Na przykład Chushingura opowiada o 47 roninach (znana historia). Ci wojownicy przez lata cierpliwie czekali na okazję, aby pomścić swego zamordowanego pana i po dokonaniu zemsty wszyscy popełnili samobójstwo.

2) Dramat narodowy (sewa-mono)

Te sztuki ukazują problemy zwykłych ludzi. Główna uwaga skupiona jest na człowieku z ludu. Kagotsurube (Kurtyzana) oraz Tsubosaka-Dera (Cud w Tsubosaka) należą to dej grupy sztuk. Dramat narodowy jest realną opowieścią. Niemniej jednak, sztuki te często posiadają elementy nierealne, kładąc nacisk na aspekt wymowy i bogatą kolorystykę.

3)Sztuki napisane z myślą o kabuki

Wiele wspaniałych dramatów z Kagotsurube na czele.

Estetyka
1) Formalne aktorstwo. Formalizm jest podstawą gry aktorskiej w teatrze kabuki. Kiedy aktor przygotowuje się do sztuki, studiuje model swego poprzednika. Model ten, choć ma przedstawiać realizm, to jest jednocześnie osadzony w symbolice. Nawet w najbardziej realistycznych sztukach aktor bardziej tańczy niż gra. Prawie każda gestykulacja jest w akompaniamencie muzyki. Jest wiele powodów, dla których symbolika została zamieniona w abstrakcję. Sformalizowana akcja nie jest w związku z racjonalną interpretacją roli.

Specjalna technika, zwana mie, najbardziej oddaje formalne piękno kabuki. Następuje ona zazwyczaj w najbardziej doniosłych momentach sztuki lub na zakończenie, gdy główny aktor przybiera obrazkową posturę, zatrzymuje spojrzenie i robi zeza. Ten moment kładzie największy nacisk na piękno posągu.

Formalizm jest charakterystyczny także dla wokalnej części kabuki. W nawet najbardziej realistycznej sztuce zasadą jest mówić nie w sposób naturalny, lecz na sposób idealny. Długie monologi są czymś pomiędzy śpiewem, a zwyczajną mową. Tym bardziej, gdy monologi są przy akompaniamencie muzyki, co zdarza się często. To powoduje, że kabuki staje się bardziej rytmiczny, z ruchami przypominajacymi nieco ruchy w tańcu.

2) Spektakularne kolory na scenie to kolejny fundament teatru kabuki. Aktorzy, grupa oraz makijaż są uznawane za najbardziej ekstrawaganckie na świecie. Można powiedzieć, że kabuki zawdzięcza swoją popularność obrazkowemu pięknu. Dzieje się tak dlatego, że publiczność czerpie przyjemność z bardzo kolorowego spektaklu.

3)Elementy akustyczne, o których była mowa wcześniej. Muzyka jest integralną częścią kabuki. Jest kilka rodzajów instrumentów używanych w kabuki, grających jako akompaniament i niezależnie. Podstawowym jest trój strunowy imstrument, podobny do bałałajki, na którym gra się przy użyciu plektronu (z wyjątkiem stylu Kouta - gra się po prostu paznokciami), zwany shamisen. Plektron wykonany może być z drewna, plastiku lub kości słoniowej. Muzycy mogą wybierać wielkość i materiał z jakiego zrobiony jest plektron. Podczas gry szarpie się nie tylko struny ale także uderza się w pudło rezonansowe (pokryte skórą kota, psa lub sztuczną) co daje charakterystyczne bębnowe brzmienie. Z tego powodu całą muzykę kabuki nazywa się muzyką shamisen.

W sztukach historycznych i narodowych, gdy kurtyna podnosi się, zaczyna grać muzyka. Muzycy ukryci są przed wzrokiem publicznosci w lewym rogu sceny. Muzyka jest lihgt motivem sztuki, daje sygnał do gry aktorom. W dramatach tanecznych muzycy są widoczni, a sama muzyka odgrywa ważną rolę w przedstawieniu.

Muzyka kabuki podzielona jest na dziesiątki kategorii, zależnie od szkoły. Dziś najbardziej rozpowszechnione są nagauta, tokiwazu, kiyomoto, oraz gidayu. Ostatnai z nich używana jest także w teatrze kukiełkowym.

Teatr i scena
Dziś teatry kabuki buduje się, bez wyjątku, w stylu zachodnim.

1) Hanamichi, lub rampa do chodzenia po kwiatach

To jest przejście łączące lewą stronę sceny z widownią na poziomie głów. Tedy wprowadza się i wyprowadza aktorów na scenę. Dodatkowo przejście pozwala poruszać się między prawą a lewą stroną sceny. Jednak hanamichi służy nie tylko jako korytarz, ale jest też integralną częścią sceny. Często zdarza się, że aktorzy odgrywają w tym miejscu najważniejszą część sztuki.

2) Mawari-butai, lub scena obrotowa

To unowocześnienie zostało wprowadzone około 300 lat temu, lecz potem zaprzestano używania tego elementu. Dzięki niemu można było szybko zmieniać scenografię, nie przerywając sekwencji sztuki.

3) Inne

Scena w teatrze kabuki umieszczona jest niżej niż w teatrach europejskich czy amerykańskich. Scena ma kształt długiego prostokąta zamiast "prawie kwadratu" jakie mają inne teatry.

Kurtyna w kabuki składa się z brunatnych, czarnych i zielonych pasków z bawełny i nie jest podnoszona jak w teatrach zachodnich, lecz chowana do środka.

Aktorzy
Najbardziej wyszukana część kabuki to jego dramatyzm i może dlatego kładzie on duży nacisk na grę aktorów. Dawniej olbrzymia cześć sztuk kabuki dostarczana była przez ważnych dla tego teatru pisarzy. Ludzie ci zorientowani byli w słabych i mocnych punktach poszczególnych aktorów i brali to pod uwagę pisząc role pod konkretnych wykonawców. Nierzadko aktorzy odnosili się do sztuka jak do swoich, zmieniając rzeczywistą treść fabuły.

Obecnie uważa się, że wielkość kabuki jest uzasadniona. A kabuki wymaga od swych aktorów pracowitości i poświęcenia. Odkąd teatr ten wymaga specjalnej formy prezentacji, każdy aktor musi przejść solidny trening zanim będzie mógł wystąpić na scenie. To powoduje, że aktor chcący grać w kabuki musi rozpocząć naukę już w dzieciństwie. Musi on być gruntownie szkolony w różnych aktorskich zadaniach. Przez to, iż kabuki jest dramatem tanecznym, muzyka jest kolejnym elementem szkolenia.

Autor: Nembutsu, konsultacja: Dorota
Data dodania artykułu: 16.03.2006
Data modyfikacji artykułu: 17.08.2010
Prawa autorskie »

Prawa autorskie

W naszym wortalu Konnichiwa.pl pojawiło się wiele tekstów, które zostały nadesłane do redakcji. Mimo starań nie jesteśmy w stanie sprawdzić czy dany tekst nie łamie praw autorskich i nie jest plagiatem. W związku z tym prosimy o zgłaszanie takich tekstów pod adresem redakcja@konnichiwa.pl a ich autorów przepraszamy.

Na stronach serwisu Konnichiwa.pl znajdują się także teksty i zdjęcia pochodzące z innych stron www lub gazet/magazynów - jednak nasza redakcja otrzymała zgodę na ich zamieszczenie lub znajdowała się przy nich odpowiednia informacja o możliwości ich zamieszczenia z podaniem źródła.

Redakcja Konnichiwa.pl nie zezwala także na kopiowanie tekstów i zdjeć należących do członków redakcji bez uzyskania stosownej zgody.

Redakcja Konnichiwa.pl

« wstecz

Strona używa plików cookies. Stosujemy je aby ułatwić korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie. Pamiętaj, że możesz samodzielnie określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w ustawieniach Twojej przeglądarki. Więcej informacji w naszej polityce prywatności.

zamknij