Buddyzm

To swoiste połączenie filozofii życia i religii wywodzi się z Indii. "W formującym się nowym społeczeństwie indyjskim pierwszoplanowymi wartościami stawały się bogactwo materialne i brutalna przemoc." Jednak równocześnie wolność myśli stwarzała warunki do rozwoju nowych spekulacji religijno-filozoficznych.

Ta wielka religia wzięła swą nazwę od przydomka jej znakomitego twórcy. W latach 560-480 p.n.e. żył tam książę z rodu Siakjów - Siddhartha Gautama. Dziś terytorium to należy do Nepalu. Niewiele wiadomo na temat jego życia, gdyż w świadomości mieszkańców Indii brak jest poczucia historyczności. Wiele opowieści poświęconych życiu Buddy zasługuje na miano mitów i legend, a nie faktów historycznych . Jego matka zmarła wkrótce po narodzinach dziecka. Chłopiec został otoczony troskliwą opieką przez siostrę. Niezwykłe znaczenie Siddhartha dla losów świata wyjawił znany jogin Asita. Przewidywał on, że dziecko przyniesie światu jasność i wyzwolenie. Lata mijały, a chłopiec odrastał w otoczeniu nauczycieli i opiekunów. Zawsze był niezwykle wrażliwym młodzieńcem. Jego ojciec obawiał się, że książę wejdzie kiedyś na drogę sannjasinów - tułaczy i żebraków poszukujących prawdy i ukojenia. Dlatego dbano, aby nigdy nie zetknął się z ludzkim nieszczęściem, niedolą, bólem, złem i brzydotą. Książe mieszkał w trzech pałacach wybudowanych specjalnie dla niego. W każdym z nich spędzał inną porę roku. Pałace te pełniły rolę izolatora młodzieńca od społeczeństwa. Młody książę poślubił córkę rodu Siakjów. Wiódł sielskie życie arystokraty.

Pewnego dnia przeszło otrzeźwienie. Bodhisattwa dojrzał cztery znaki: niedołężnego starca, miotanego konwulsjami chorego, zwłoki i żebrzącego mnicha. Od tego momentu jego życie uległo całkowitej zmianie. Odszedł potajemnie z pałacu zostawiając całe swoje bogactwo, śpiącą żonę i synka. Ogolił głowę i zaczął żebraczą wędrówkę z miseczką w ręku. Po sześciu latach omal nie zginął z wyczerpania organizmu. Po krótkiej regeneracji sił powziął silne postanowienie, że nie ruszy się spod drzewa figowego, dopóki nie osiągnie absolutnej mądrości. W ciągu siedmiu tygodni pogrążał się w coraz to głębszej medytacji. Według legendy, ostatniej - czterdziestej dziewiątej nocy nadeszła wreszcie upragniona wiedza. Bodhisattwa poznał swoje poprzednie wcielenia, odkrył niekończące się odradzanie oraz ciągły kołowrót narodzin i śmierci. W tym właśnie momencie nastąpiła przemiana księcia w oświeconego Buddę.

Przez resztę życia Budda nauczał innych swej filozofii. Nawoływał do osiągnięcia nirwany poprzez zniszczenie w sobie rządy zmysłowej, chęci stawania się i niewiedzy. Wędrował wraz z uczniami przez osiem pogodnych miesięcy każdego roku i przekazywał swe objawienie innym. W trakcie sezonu deszczowego zatrzymywał się w jednym z parków podarowanych przez dobroczyńców buddyzmu. Ascetyczny, pozbawiony wystarczającej ilości pożywienia, tryb życia musiał prowadzić do osłabienia organizmu. Mimo ataków dyzenterii Budda postanowił nadal wędrować i głosić nauki. Wkrótce po wystąpieniu choroby Budda zmarł. Jego ostatnie słowa miały brzmieć: "Wszystkie rzeczy złożone ulegają rozkładowi. Walczcie uparcie!"

Stworzona przez Buddę nauka nie opierała się na dogmatach, odrzucała duchowieństwo, ofiary, sakramenty, ceremoniały. Kładła natomiast nacisk na przemianę duchową i pracę nad sobą. Za charakterystyczne cechy tej doktryny uważa się: powagę etyki, brak wszelkich tendencji teologicznych, awersję do metafizycznych spekulacji. Wykłady i kazania Buddy skierowane były do różnych odbiorców. Jego nauka nie tworzyła spójnej teorii. Nauka ta została odkryta dzięki własnej praktyce. Odrzucał wszystkie zagadnienia nie mające nic wspólnego z drogą do wyzwolenia. Uważał je za zbyteczne i przesłaniające obraz zbawienia. Nadrzędną korzyścią było wejście na ścieżkę prowadzącą do zrozumienia świata i siebie.

Początkowo buddyzm głoszony przez samego Buddę i jego uczniów był krystalicznie czystym systemem etycznym. Zyskał sobie nawet miano idealizmu etycznego. Po kilkuset latach powstały odłamy i szkoły buddyjskie, z których na pierwszy plan wysunęły się dwie: bardziej filozoficzna hinajana i bardziej religijna mahajana. Produktem buddyzmu uważanym przez niektórych za najbardziej spektakularny był tantryzm - magiczna, ludowa wersja pierwotnej nauki Buddy.

Buddyzm trafił na Wyspy Japońskie z Indii za pośrednictwem Chin a potem Korei. Wymiana technologii, filozofii i dóbr wszelkiego rodzaju z kontynentem odbywała się zwykle tą drogą. Korea traktowana była często w historii jako prowincja chińska, o mniej lub bardziej zależna od Państwa Środka. Buddyzm przybył do Japonii w 552 r. po Chrystusie. Od tego momentu zaczął stawać się ważnym elementem życia kulturalnego i społecznego w tym kraju. Japonia nigdy nie stała się krajem rdzennie buddyjskim. W świadomości i praktyce Japończyków powszechne jest łączenie rozmaitych religii i filozofii życia np. buddyzmu, shinto i konfucjanizmu. Takiego, jaskrawego przypadku równoczesnego wyznawania kilku religii nie można chyba znaleźć w żadnym innym kraju. Początki tego fenomenu upatrywać można w VI wieku, w którym umocniły się stosunki kulturalne z Chinami a szczególnie z Koreą. Po sobie następowały okresy wojny i pokoju. Często wysyłano poselstwa do pobliskich krajów, a przedstawiciele rodzin panujących żenili się z dobrze urodzonymi Koreankami. Chiny i Korea znajdowały się na wyższym poziomie rozwoju niż Japonia, stąd nie powinna dziwić chęć nawiązania zażyłych stosunków z oboma krajami. Rzemieślnicy, którzy docierali do Japonii przywozili ze sobą nowe metody gospodarowania i wytwarzania przedmiotów. Był to okres, w którym dominowały proste wierzenia poszczególnych rodzin. Brak było jednolitego i spójnego systemu wierzeń. "Rozwijające się państwo potrzebowało religii nowocześniejszej niż owe prymitywne kulty." Nową wiarą - buddyzmem trafiającym do Japonii od razu zainteresowała się grupa rządzących, która zdała sobie sprawę, iż może wykorzystać go do swoich celów.

Poselstwo wysłane do Japonii z koreańskiego państwa Paekcze zabrało ze sobą kilka sutr buddyjskich wraz z wizerunkiem założyciela buddyzmu - Siakjamuni. Do Japonii dotarły oba nurty buddyzmu, zarówno mahajanistyczny (tzw. wielki wóz) jak i hinajanistyczny (tzw. mały wóz). Z wspomnianych dwóch głównych gałęzi buddyzmu, w Japonii przyjęła się mahajana. Hinajana nie mając tylu zwolenników została odsunięta w cień tej pierwszej. Jednak wszystkie kierunki zgodnie uznawały cierpienie jako zasadniczą cześć naszej egzystencji. Różne pozostają poglądy na osiągnięcie stanu nirwany. Hinajana uczy, iż należy zerwać wszystkie stosunki ze światem. Tylko człowiek, który tego dokona może mieć pewność, ze po śmierci narodzi się w "brylantowym raju buddy", zamiast przeistaczać się co rusz w nowe postacie i formy ziemskie. Mahajana uważa, iż całkowite zerwanie ze światem nie jest konieczne. Rozmaite szkoły tej gałęzi buddyzmu podają też różne rozwiązania dojścia do nirwany, nie wymagające zerwania związków ze światem. Buddyzm przeżył swą największą świetność w latach 710-794 n.e. (okres Nara). Stał się ważnym elementem scalającym i unifikacyjnym dla państwa. Na początku buddyzmem zainteresowały się możne klany oraz arystokracja dworska. Jat to zwykle bywa niższe klasy społeczne zaczęły przejmować go po klasach wyższych. Buddyzm okazał się doskonałym fundamentem do budowy społeczeństwa i państwa.

Buddyzm od samego początku docierał do Japonii pod postacią rozmaitych szkół religino - filozoficznych. Każda z tych szkół obrała sobie jedną z sutr. W VII wieku były to sekty jiojitsu, saron, hosso i kusia. W VIII wieku - sekty kegon i ritsu Wspólnym mianownikiem tych sekt jest dążenie do osiągnięcia nirwany. Wszystkie negowały realność istnienia człowieka. Jedynym realnym otoczeniem jest "czysty umysł Buddy". Osiągnięcie nirwany odbywa się stopniowo; najpierw winno się wyzbyć wad: wiary w istnienie własnego ciała, wątpienia w nauki Buddy oraz przywiązania do przepychu. Doskonaląc się nieustannie w tej umiejętności człowiek może w końcu zostać "świętym", wyzbywając się swoich ludzkich przywar. To co nas ogranicza w utrzymaniu się na tej drodze do świętości to: dążenie do rozkoszy, złość, gniew, troska o byt materialny, duma wywyższanie się nad innych i pragnienie wszelkiej wiedzy. Kontemplacja jest narzędziem, którym "święty posługuje się by osiągnąć "świętość Buddy" i dostąpić nirwany. Początkowo buddyzm szerzył się jedynie wśród nielicznych rodów panujących w Japonii. Podczas gdy jedne rodziny starały się wspierać wszystkimi sposobami nową religię, inne próbowały ją zwalczać. Przykładem może być klan Soga i Mononobe. Pierwszy rozpowszechniał buddyzm, drugi zagarnął funkcje kapłańskie lokalnych religii i kultów oraz próbował ograniczać rosnące wpływy buddyzmu. Między tymi rodami toczyła się walka o władzę i wpływ na głowę monarszej dynastii Yamato, a religia była jednym z pól, na których toczono zawziętą walkę. W ostateczny rozrachunku zwyciężył ród Soga, którego naczelnik osadził na tronie swą bratanicę znanej jako cesarzowa Suiko. Regentem u boku cesarzowej został książę Siotoku Taisi znany jako żarliwy wyznawca nowej religii. Nakazał on założenie świątyni Horuji - wspaniałej budowli, która przetrwała do dzisiaj.

W następującym po okresie Nara, okresie Heian zaczyna podupadać biurokracja rządowa. Rozpoczyna się nowa era feudalizmu Japońskiego. Autorytet cesarza został podtrzymany, lecz faktyczna władza jest sprawowana przez wąską grupę arystokratów. Klasztory buddyjskie otrzymały więcej swobód i przywilejów, ale ceną było podporządkowanie się interesom rządzących.

Nawet w okresach, w których rządzący szczególnie promowali buddyzm, nie starano się zerwać ze starym kultem, głęboko zakorzenionym w świadomości i obyczajach Japończyków. Nadal szanowano miejscowe bóstwa. Shintoistyczni kapłani nadal pozostawali silną politycznie grupą. Japończycy powszechnie uważali, iż brak czci dla miejscowych bóstw może doprowadzić do nieszczęść i klęsk żywiołowych. Dlatego po dziś dzień większość z nich oddaje cześć dawnym wierzeniom i przesądom ludowym jak i wyznaje buddyzm.

Elita rozwijającego się państwa dostrzegała w buddyzmie doskonałe narzędzie ideologiczne oraz środek do utrzymywania mas chłopskich w ryzach. Prosty lud był faktycznym fundamentem całego systemu gospodarczego. Buddyzm uczył, iż życie jest przede wszystkim cierpieniem. Wyjściem nie jest przeciwstawienie się klasie panującej lecz wyrzeczenie się marności życia i osiągnięcie spokoju. W 685 roku wydano rozkaz o ustawieniu posągów Buddy we wszystkich oficjalnych instytucjach. Kolejnym krokiem w propagowaniu nowej religii był kodeks praw Taihorio, który przewidywał nadanie ziem zarówno świątyniom shintoistycznym oraz buddyjskim. W trakcie zbliżenia się Japonii do Chin, znaczenie świątyń buddyjskich wzrosło. Znaczne majątki świątynne były niezależne a na ich utrzymanie pracowali liczni chłopi. Wielu członków arystokratycznych rodów wstępowało w szeregi mnichów, kierując się przede wszystkim chęcią poprawy swego bytu, a nie poznania nauki Buddy. W świątyniach składano olbrzymie bogactwa w charakterze ofiar.

W VIII wieku rozpoczyna się proces scalania buddyzmu i shinto. Zostaje on zahamowany w momencie powstania w Japonii sekt tendai i shingon w IX wieku. Nowe sekty były przeciwwagą dla niezwykle silnych wpływów kościoła buddyjskiego.

Autor: Hatamoto
Data dodania artykułu: 01.03.2006
Data modyfikacji artykułu: 14.02.2016
Prawa autorskie »

Prawa autorskie

W naszym wortalu Konnichiwa.pl pojawiło się wiele tekstów, które zostały nadesłane do redakcji. Mimo starań nie jesteśmy w stanie sprawdzić czy dany tekst nie łamie praw autorskich i nie jest plagiatem. W związku z tym prosimy o zgłaszanie takich tekstów pod adresem redakcja@konnichiwa.pl a ich autorów przepraszamy.

Na stronach serwisu Konnichiwa.pl znajdują się także teksty i zdjęcia pochodzące z innych stron www lub gazet/magazynów - jednak nasza redakcja otrzymała zgodę na ich zamieszczenie lub znajdowała się przy nich odpowiednia informacja o możliwości ich zamieszczenia z podaniem źródła.

Redakcja Konnichiwa.pl nie zezwala także na kopiowanie tekstów i zdjeć należących do członków redakcji bez uzyskania stosownej zgody.

Redakcja Konnichiwa.pl

« wstecz

Strona używa plików cookies. Stosujemy je aby ułatwić korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie. Pamiętaj, że możesz samodzielnie określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w ustawieniach Twojej przeglądarki. Więcej informacji w naszej polityce prywatności.

zamknij